Қазақстан мен Жапония IV буын реакторларының қауіпсіздігін зерттеу саласындағы ынтымақтастықты кеңейтуде
2026 жылғы 3 маусымда Алматыда Қазақстан Республикасы Ұлттық ядролық орталығының бас директоры Эрлан Батырбеков Жапония Атом энергиясы агенттігінің (Japan Atomic Energy Agency, JAEA) президенті Масанори Когучимен кездесті. Тараптар көпжылдық ынтымақтастықтың нәтижелері мен шапшаң нейтрондардағы реакторлардың қауіпсіздігі саласындағы бірлескен зерттеулерді одан әрі дамыту перспективаларын талқылады.
Кездесудің басты оқиғасы JAEA мен ҚР ҰЯО арасындағы EAGLE-4 жобасы бойынша ынтымақтастық туралы Меморандумға қол қою болды. Құжат Қазақстан мен Жапония арасындағы әріптестік қарым-қатынастарды нығайтуды, екі елдің ғылыми-техникалық әлеуетін дамытуды және олардың атом энергиясын бейбіт мақсатта пайдалану саласындағы өзекті міндеттерді шешуге бірлескен ұмтылысын білдіреді.
EAGLE жобасы ҚР ҰЯО және JAEA-мен бірге 2000-шы жылдардың басынан бастап іске асырылуда және активті аймақтың балқуымен ауыр аварияларды сүйемелдейтін процестерді зерделеуді қоса алғанда, натрий жылу тасығышы бар жылдам нейтрондардағы реакторлардың қауіпсіздігін зерттеуге бағытталған.
Жоба шеңберінде белсенді аймақ материалдарының балқыту тәртібін және оның натрий жылу тасығышпен және конструкциялық материалдармен өзара іс-қимылын зерттеу бойынша реакторішілік және реактордан тыс эксперименттер жүргізіледі. Сынақтар ИГР зерттеу реакторында және EAGLE эксперименттік стендінде орындалады.
Жобаны іске асырудың 20 жылдан астам кезеңінде елеулі нәтижелерге қол жеткізілді: 200-ге жуық әдістемелік сынақтар орындалды, 11 реакторлық және 65-тен астам реактордан тыс эксперименттер жүргізілді. EAGLE, EAGLE-2 және EAGLE-3 бағдарламалары, сондай-ақ Post-EAGLE-3 жобасы табысты аяқталды, оның шеңберінде зерттеулерді одан әрі дамыту үшін ғылыми-техникалық база дайындалды.
Ынтымақтастықтың жаңа кезеңі бірнеше реакторішілік, он екі реактордан тыс және шағын масштабты эксперименттер сериясын жүргізуді көздейтін EAGLE-4 жобасы болады. Жобаның негізгі міндеттері IV буынның перспективалы жапон реакторларының жылу бөлетін құрамаларды сынау және озық ядролық технологиялардың қауіпсіздігін ғылыми негіздеу болады.
EAGLE-4 нәтижелері шапшаң нейтрондардағы реакторлардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету тәсілдерін дамытуға елеулі үлес қосады және ядролық ғылым мен технологиялар саласындағы қазақстан-жапон ынтымақтастығын одан әрі нығайтуға ықпал етеді деп күтілуде. Қазіргі уақытта тараптар жобаны 2031 жылға дейін жүзеге асыруды қарастыруда.
